آلودگی، دود، صدای بوق ممتد ماشین ها و رهگذرانی که با عجله از کنارمان می گذرند، مفاهیمی آشنا برای همه ساکنان شهر تهران هستند. ساکنانی که زندگی در این شهر شلوغ را انتخاب کرده اند و در بسیاری اوقات نیز از ترافیک و سر و صداهایش شکایت دارند. اما با وجود همه ی این ها، گوشه هایی از این شهر که شاید کمتر شناخته شده اند، هنوز هم زیبایی های خاص خودشان را دارند و فرصت خوبی را برای خلق لحظاتی به یادماندنی، به ما هدیه می دهند. پیش تر به گوشه و کنار این شهر رفتیم و در مطالب زیر برایتان از برخی زیبایی هایش سخن گفتیم:

حالا وقت آن است که کمی از شهر دور شویم و برای ساعاتی به دور از همه ی دغدغه ها، مقصدی تازه را برای خودمان جستجو کنیم. مقصدی متفاوت که بیخ گوش تهران است و خیلی ها حتی اسمش را هم نشنیده اند.

شاید کسی باورش نشود که کمی آن طرف تر از شلوغی های پایتخت همیشه بیدار ایران، منطقه ای وجود دارد که زندگی و حیات را برای جانداران بسیاری ممکن کرده و گیاهانی منحصر به فرد را در خود جای داده است. جایی که به شما این امکان را می دهد تا حیوانات را در زیستگاه طبیعی شان به تماشا بنشینید بدون آنکه مانعی مانند قفس میان شما و آنها وجود داشته باشد.

با هم به منتهی الیه شرق تهران می رویم تا گشتی در پارک ملی خجیر داشته باشیم...

- پارک ملی خجیر گونه های منحصر به فردی از جانوران و گیاهان را در خود جای داده است که هر یک ارزش و اهمیت بسیاری برای کشورمان دارند.

- این پارک می تواند تجربه ای متفاوت از تماشای حیات وحش را برای پایتخت نشینان و مسافران شهر تهران رقم بزند.

با فاصله گرفتن از مرکز شهر تهران و پیشروی به سمت شرق می توان به یکی از مهم ترین حفاظت گاه های حیات وحش در ایران دست یافت که با وسعت ۹۹۷۱ هکتاری خود، مامن امنی را برای گونه های مختلف جانوری فراهم کرده است.

این منطقه که پارک ملی خجیر نام دارد از قدیمی ترین مناطق حفاظت شده در جهان می باشد که در کنار دیگر منطقه ارزشمند طبیعی اطراف تهران، پارک ملی سرخه حصار، به عنوان بخش کوچکی از منطقه حفاظت شده جاجرود به شمار می رود.

با توجه به همسایگی این دو پارک ملی، نوع جانوران و گیاهان آنها نیز بسیار شبیه به هم است اما خجیر با حفظ فاصله ی خود از تهران، فضایی بکرتر و سالم تر را برای جانداران فراهم کرده است و از بهترين زيستگاههاي البرز مركزي به شمار می رود. خجیر، در کنار آنکه می تواند زمینه ی آشنایی هموطنانمان با گیاهان و جانوران منحصر به فرد را فراهم کند، نقش به سزایی را در کاهش آلودگی هوای شهر تهران نیز بر عهده دارد.

 

دیدنی ها و تفریحات

فعالیت های مختلفی در این پارک انتظار شما را می کشند که عبارتند از:

۱- پیاده روی

محیط های مختلف و فضاهای متنوع در این پارک تجربه ای جالب از پیاده روی و کشف مناظر گوناگون را برایتان رقم می زند. کافیست کفش مناسب به پا داشته باشید و از قدم زدن لذت ببرید.

 

۲- بررسی گونه های مختلف گیاهان و جانوران

ویژگی های خاص پارک و غنی بودن آن از نظر منابع آبی، فرصت رشد و نمو گیاهان و جانوران گوناگونی را در آن فراهم کرده است. تعداد زیادی از این گونه ها منحصر به فردند و از ارزش بسیار بالایی برخوردار می باشند. بسیاری از علاقه مندان و به ویژه گیاه شناسان و جانورشناسان به این منطقه می آیند تا آنها را مورد مطالعه قرار دهند.

 

۳- عکاسی

مناظر خاص، گیاهان، حیات وحش و طبیعت منحصر به فرد همه و همه می توانند بهترین فرصت را برای علاقه مندان به عکاسی فراهم آورند تا تصاویری کم نظیر را با دوربین خود ثبت نمایند.

 

خجیر، خانه امن جانوران کمیاب

دو پارك ملي خجير و سرخه حصار و منطقه حفاظت شده جاجرود از زیستگاه های بسیار مناسب برای جانداران به شمار می رود. این مناطق به منابع آب كافي دسترسی دارند و وجود پناهگاه های زياد و پوشش گياهي متناسب با نياز گونه ها، از نقاط قوت آنها محسوب می شود. در این میان پارک ملی خجیر موقعیت بهتری برای بقای گونه های مختلف حیات وحش فراهم کرده است که در ادامه به آنها می پردازیم:

۱- پستانداران

پستانداران‌ آن دسته از گونه های حیوانات هستند که وابستگي‌ شديدی به‌ زيستگاه‌ خود دارند و همین امر موجب می شود که به‌ عنوان‌ معرف‌ زیستگاه در نظر گرفته شوند. از سوی دیگر همین وابستگی آنها را در مقابل تخريب‌هاي‌ ايجاد شده‌ در زيستگاه‌ حساس می کند و هر مشکلی آنها را مجبور به مهاجرت می نماید. خجیر همچون جزیره ای محصور است که با هیچ یک از مناطق اطراف خود ارتباطی ندارد و به همین سبب پستانداران‌ مجبور می شوند تا قید مهاجرت‌ها و جابجایي‌هاي‌ عادي‌ فصلي‌ خود را بزنند و با مشکلات پیش رو به زندگی ادامه دهند. با همین شرایط نامساعد گونه های زیادی از این جانداران در پارک ملی خجیر وجود دارند که عبارتند از:

* ۳ گونه‌ از راسته‌ حشره‌ خواران‌ شامل خارپشت‌ اروپایي‌، حشره‌ خور دورنگ‌ و حشره‌ خور دندان‌سفيد.

* ۵ گونه‌ از راسته‌ خفاش‌ها شامل خفاش‌ بال‌سفيد، خفاش سبيل‌دار، خفاش‌ گوش‌پهن، خفاش‌گوش‌موشي‌كوچك و خفاش‌ دم‌ آزاد اروپائي

* ۱۶ گونه‌ از راسته‌ جوندگان شامل تشي‌، موش‌صحرائي، موش سياه،موش‌ قهوه‌اي‌، موش‌ ورامين، موش خانگي، هامستر دم دراز، هامستر خاكستري، جرد ايراني، جرد ليبي، ول‌ آبزي، ول‌ اجتماعي، ول‌ معمولي‌، ول‌ حفار افغاني، دوپاي‌ كوچك‌ و دوپاي‌ ناشناخته

* ۱ گونه‌ از راسته‌ خرگوش ها

* ۹  گونه‌ از راسته‌ گوشتخواران‌ شامل گرگ، شغال، روباه‌ معمولي، سمور، رودك، شنگ، كفتار، گربه‌ وحشي، پلنگ

* ۴  گونه‌ از راسته‌ زوج‌ سمان‌ شامل گراز، پازن، قوچ‌ وحشي، آهو

۲- پرندگان

وجود زيستگاه هاي‌ مختلف‌ اعم‌ از رودخانه‌، كوهستان‌، دشت، دارستان‌، كشتزار و باغات‌ در پارك هاي‌ ملي خجير و سرخه‌ حصار و منطقه‌ حفاظت‌ شده‌ جاجرود فرصت خوبی را برای رشد و نمو پرندگان مختلف ایجاد کرده است. علاوه بر این، تمامی مناطق یاد شده در مسير مهاجرت‌ تعداد زيادي‌ از گونه‌هاي‌ مهاجر قرار دارند و میزبان گونه های متنوعی از این جانداران هستند. پرندگان می توانند به راحتی بین مناطق اطراف جابه جا شوند به همین دلیل گونه های مختلف آنها در پارك هاي ملي خجير و سرخه حصار و منطقه حفاظت شده جاجرود به صورت مشترک بررسی می گردد. به طور کلی ۱۱۵ گونه پرنده در این مناطق وجود دارند که ۲۲.۶ درصد کل پرندگان ایران را شامل می شوند. این گونه هاعبارتند از:

* ۳۴ گونه‌ بومي‌ شامل ۲۹.۵ درصد پرندگان منطقه و پرندگانی همچون كبك‌معمولي‌ و تيهو

* ۳۰ گونه مهاجر زمستان‌گذر شامل ۲۶درصد پرندگان منطقه و پرندگاني‌ از قبيل‌ اردك‌ سرسبز، خوتكا و نوك‌ پهن‌

* ۴۱ گونه‌ مهاجر تابستان‌ گذر شامل ۳۵.۵ درصد پرندگان منطقه و پرندگان‌ راسته‌ Passeriformes از قبيل‌ انواع‌ زردپره‌ و پري‌ شاهرخ‌ و پرندگان‌ ديگري‌ مانند هدهد و سبز قبا

* ۷ گونه‌ عبوري‌ شامل ۶ درصد پرندگان منطقه و بسياري‌ از اردك‌ها نظير فيلوش‌ وگيلار و پرندگان‌ شكاري‌ مانند عقاب‌ شاهي‌

* ۳ گونه‌ رها شده‌ از قفس‌ شامل ۲.۵ درصد پرندگان که جزء پرندگان بومی نیستند و پرندگانی همچون طوطي‌ طوق‌ صورتي‌، بلبل‌ خرما و مينا را در بر می گیرند که توسط انسان‌ از مكان‌هاي‌ ديگر به‌ تهران‌ منتقل‌ و رها شده اند.

۳- خزندگان

به طور کلی تعداد ۲۷ گونه‌ خزنده‌ در پارك هاي‌ ملي خجير و سرخه‌ حصار و منطقه‌ حفاظت‌ شده‌ جاجرود شناسایی شده اند که در میان آنها، بزمجة ‌بياباني‌ به عنوان گونه‌ شاخص‌ منطقه شناخته می شود و از اهمیت بالایی برخوردار است. گونه های خزندگان در این مناطق عبارتند از:

* ۹ گونه‌ از راسته‌ سوسمارها

* ۱۷ گونه‌ ازراسته‌ مارها

* يك‌ گونه‌ لاك‌ پشت‌

* گونه های در معرض انقراض شامل  افعي‌ البرزي‌، افعي شاخدار، بزمجه دشتي و لاك‌پشت‌ مهميزدار غربي

 

۴- ماهیان و دوزيستان

در پارک ملی خجیر و مناطق اطراف يك‌ گونه‌ ماهی غيربومي به نام ‌ قزل‌ آلاي‌ رنگين‌كمان‌ و ۶ گونه‌ بومي شامل دو نوع ماهی سیاه، سس ماهی، سگ ماهی جویباری، عروس ماهی و ماهی کولی وجود دارد و دو گونه‌ دوزيست‌ به نام‌ وزغ‌ سبز و قورباغه‌ مغمولي‌ نیز در همین مناطق زندگی می کنند.

 

پوشش گیاهی | شقایق های از دست رفته

در گذشته ای نه چندان دور، با فرا رسیدن اردیبهشت، شقایق های وحشی بساط خود را در پارک خجیر پهن می کردند و لباس زیبایی را بر تن طبیعت می نشاندند اما عمرشان خیلی به این دنیا نبود چرا که مردم و گردشگران به جانشان افتادند و با چیدن آنها ریشه شان را برای همیشه خشکاندند. از آن به بعد فقط چند عدد از آن شقایق ها باقی مانده اند که بعد از کلی جستجو در پارک می توان آنها را دید.

 

 از شقایق های نابود شده که بگذریم، ۳۵ گونه گياهي در پارک ملی خجیر وجود دارد که به جوامع طبيعي، نيمه طبيعي، فرهنگي و زراعي تقسیم می شوند. برخی از گونه های نادر موجود در این پارک با گونه های مشاهده شده در پارك ملي سرخه حصار مطابقت دارد اما گونه هاي گياهي نادر ديگري همچون زيره سياه، Michauxia laevigata  و Cuphalorryhyn chus brassisifolius نیز در این منطقه به چشم می خورند.

 

گونه هاي دارويي، صنعتي و خوراكي مشخص پارك ملي خجير عبارتند از: بابونه، سيرش زرين، باريحه، ريواس، پياز صورتي، جاشير كوتوله، باديان كوهي، زيره سياه، شنگ، تلخ بيان، شير خشت، پيچك قندروني و Haplophkllum pesforatum ، بنه، بادام كوهي، ارس، داغداغان، چنار، سپيدار، پده، بيد، زالزالك تبريزي، افرا، زبان گنجشك، عرعر، اقاقيا، كاج، تنگرس، تمشك، گز، شيشعان، روناس، زرشك، سوفورا، شيرخشت، سياه تلو، دغدغك، ارمك.

 

بخش دشتي پارک و قسمتی به نام باغشاد با ارتفاع ۱۴۲۰ متر میزبان گياهاني مانند درمنه، انواع گون، چوبك و اسفند مي باشد و قسمت بالایی كوه ها درختاني مانند بنه، بادام خارآلود، ارس و نسترن را در خود دارد. در ارتفاعات بالاتر از پوشش گياهي کاسته می شود و بالاي كوه منطقه، آتمیزیا و چمن سوزنی وجود دارند.

 

تاریخچه پارک ملی خجیر | شکارگاه سلطنتی قاجار

پس از انتخاب شهر تهران به عنوان پایتخت کشور در سال ۱۱۳۳ و در زمان قاجاریه، منطقه ای با نام های قرق سلطنتی یا شکارگاه سلطنتی در نزدیکی تهران و در منطقه جاجرود امروزی قرار داشت که از آن حفاظت می شد و امروزه قدیمی‌ترین منطقه شکار ممنوع در کشور به شمار می رود. در سال ۱۳۱۰ این منطقه به طور رسمی به عنوان شکارگاه سلطنتی تعیین گردید و پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۸ از سوی شورای انقلاب به عنوان منطقه حفاظت‌شده تحت نظر سازمان حفاظت محیط زیست قرار گرفت.

شورای عالی حفاظت محیط زیست نیز طی مصوبه شماره ۹۰ مورخ ۱۳۶۱/۶/۲۱  منطقه ای را با حدود مشخص به مساحت ۹۹۷۱ هکتار از منطقه حفاظت شده جاجرود جدا و به عنوان پارک ملی خجیر تعیین نمود.

 

آب پارک ملی خجیر از کجا تامین می شود؟

جریان های غربی و مدیترانه ای، مهم ترین عامل بارندگی در پارک ملی خجیر و سرخه حصار هستند و نزدیک به ۸ ماه از سال، از اوایل پاییز تا نیمه های بهار، تاثیر خود را بر این منطقه می گذارند. كم باران ترين ناحيه در پارك ملي خجير، دره مركزي آن است كه بارندگي آن بین ۲۷۵ تا ۳۰۰ میلیمتر می باشد.

یکی از منابع آبی مهم در خجیر رودخانه جاجرود است که پیش از ورود به پارک از سد لتیان گذر می کند. چشمه های پارک ملی خجیر میزان آبدهي بيشتري نسبت به پارك ملي سرخه حصار دارند و نقش مهمی را در تامین آب منطقه ایفا می کنند. از میان این چشمه ها می توان به چشمه باغ انگوري، باغ اناري، دره چنار، سنگ بندي، نايب علي، باغشاه و سيدرضا اشاره نمود.

 

زمین شناسی

كوهستان هاي بلند و تپه ماهورهاي مرتفع و نيمه مرتفع، بخش های مختلف پارک ملی خجیر را تشکیل می دهند که میزان ارتفاع از ۱۲۰۰ متر تا ۲۱۳۸ متر در سراسر آن متغير است و قله های همچون قله زلزله، بارجمالي، زيرك چال، سروكوه، زيرك چال، آسمان كوه، گويداغ، جنگل سوخته و دربندك نیز در آن قرار دارند.

این پارک از نظر زمین شناسی یک واحد شامل تشکیلات آبرفتی حاوی سنگ های کنگولومرا، ماسه سنگ، مارنهای ماسه سنگی همراه با گچ آهن دار و بخش هایی از منطقه حاوی توده های آتشفشانی نظیر آندزیت و ریولیت می باشد که وضعیت بسیار پیچیده ای را برای آن رقم زده و مطالعات را با مشکل مواجه کرده است.

خاک های جوان و کم تحول یافته در سراسر منطقه وجود دارند و به علت تراکم بیشتر پوشش گیاهی و ملایم بودن شرایط اقلیمی، وضعیت غنی تری را نسبت به پارک ملی سرخه حصار به نمایش می گذارد. خاک های پارک ملی خجیر به هفت تیپ تقسیم می شوند که عبارتند از: تیپ سرو کوه، تیپ بیدک، تیپ باغشاه، تیپ اصلان، تیپ فیروزه، تیپ کافرهومند-میدانک و تیپ جاجرود

 

آب و هوا و اقلیم منطقه

آب و هوای حاکم بر این منطقه ناشی از اقلیم سرد است که می توان آن را در چهار طبقه ی مختلف تقسیم بندی نمود:

۱- اقلیم خشک و سرد: این اقلیم تا ارتفاع ۱۵۳۰ متری وجود دارد و میانگین حداقل دمای روزانه در آن در سردترین ماه سال از ۲- تا ۲/۴ درجه بر حسب ارتفاع متغیر می باشد.

۲- اقلیم نیمه خشک و سرد: ارتفاعات بین ۱۵۳۰ تا ۱۷۴۴ متر تحت تاثیر این اقلیم قرار می گیرند و میانگین حداقل دمای روزانه در آن در سردترین ماه سال از ۲/۴- تا ۸/۵- درجه متغیر است.

۳- اقلیم نیمه مرطوب سرد: این اقلیم ارتفاعات بین ۱۷۴۴ تا ۱۹۰۴ متر را در بر می گیرد و میانگین حداقل دمای روزانه در سردترین ماه سال دمایی بین ۸/۵ تا ۷- درجه را نشان می دهد.

۴- اقلیم ارتفاعات فوقانی: ارتفاعات بالاتر از ۱۹۰۴ متری را شامل می شود که شاخص ترین ویژگی آن وزش باد است. بیشترین‌ میزان‌ وزش‌ باد در فصل‌ بهار رخ می دهد که جهت وزش چیره باد در آنها، جهت جنوب غربی و غربی است و از نظر شدت‌، شمال‌ و شمال‌ شرقی می باشد.

 

بهترین فصل سفر

با در نظر گرفتن فصل توليد مثل حيات وحش منطقه و خطراتی که ممکن است آنها را تهدید کند بازدید از این منطقه از اوايل تيرماه تا اوايل آبان صورت می گیرد.

 

کجا بمونیم؟

اگر برای بازدید از این پارک ملی راهی تهران شدید می توانید شب را در خانه های اجارهای، مهمانسراها، هتل ها و سایر اماکن اقامتی بگذرانید.

 

ملزومات سفر

برای آنکه بازدید خوبی را از این پارک ملی تجربه کنید ممکن است مجبور شوید ساعات طولانی را در آن سپری نمایید و بهتر است وسایل زیر را به همراه داشته باشید:

داروهای شخصی، لیوان، قاشق، چنگال، قمقمه آب، کفش پیاده‌روی، کوله یک روزه، زیرانداز، لباس گرم، بادگیر، دوربین عکاسی، کرم ضد آفتاب، باتوم، فلاسک چای

همچنین به یاد داشته باشید که اخذ مجوز از سازمان حفاظت محیط زیست برای بازدید شما ضروری است و بدون آن نمی توانید وارد پارک شوید.

 

راه دسترسی واطلاعات بازدید

برای بازدید از این پارک ملی، باید مجوز سازمان محیط زیست را ارائه دهید به این منظور می توانید از طریق اداره کل حفاظت محیط زیست استان تهران اقدام نمایید:

آدرس: تهران، سه راه تهرانپارس، کیلومتر ۸.۵ بزرگراه شهید یاسینی، داخل پارک سرخه حصار، خیابان گل مریم، اداره کل حفاظت محیط زیست استان تهران

تلفن : ۲-۷۷۳۵۵۷۸۱

وبسایت  www.tehran-doe.ir/fa

 

آدرس

 استان تهران، انتهای اتوبان بابایی

 

راه دسترسی

برای رسیدن به پارک ملی خجیر دو راه وجود دارد:

جاده پاسداران به پارچین که به انتهای اتوبان شهید بابایی می رسد.

* بخشی از جاده تهران به دماوند در نزدیکی منطقه صنعتی کمرد که از جاده هراز قابل دسترسی است و از حاشیه شمالی خجیر می‌گذرد.

بعد از ورود به پارک و گذر از نگهبانی، مسیر را در سمت راست درب تا  ۱۳ کیلومتر  ادامه دهید تا به بخشی موسوم به باغ شاه یا باغ شاد برسید. سپس با ادامه ی مسیر در جاده ی خاکی به طول ۲ کیلومتر به محل پارک ماشین می رسید که باید از آنجه به پیاده روی بپردازید.

 

فاصله از مرکز استان وشهرهای اطراف

تهران: ۴۲ کیلومتر

پردیس: ۳۲ کیلومتر

رودهن: ۴۵ کیلومتر

جاجرود: ۲۲ کیلومتر

پارک ملی خجیر برای محیط زیست کشورمان ارزش بسیاری دارد اما برخی مسائل به جان این منبع ارزشمند افتاده و آن را به مرگ نزدیک تر می کند. این مسائل عبارتند از:

ساخت وسازهاي غيرمجاز در داخل مستثنيات جهاد كشاورزي و اشخاص، حضور صنايع نظامي پارچين و هوا-فضا و تعارضات و تصرفات ناشی از آن، اجراي پروژه هاي ملي  و احداث راههاي دسترسي متعدد و تخریب محیط، حفرچاه هاي غيرمجاز در منطقه، شكار و صيد غيرمجاز، آتش سوزي در عرصه هاي طبيعي و بكر، ورود دام و كوچ عشاير در فصل كوچ، احداث گلخانه هاي غيرمجاز و ورود سموم كشاورزي به چرخه محيط، احداث سد ماملو و اتوبان اصلاحي پارچين، ورود غيرمجاز مصالح و افزايش ساخت و ساز هاي غيرمجاز، ايجاد صداهاي مهيب حاصل از انفجار در صنايع نظامي، جنگل كاري هاي منابع طبيعي با درختان غيربومي، برداشت غيرمجاز سنگ از بستر رودخانه

 

توصیه ها

پارک ملی خجیر گونه های ارزشمندی از گیاهان و جانوران را در خود جای داده است که هر یک به عنوان یک سرمایه ی ملی شناخته می شوند. پس با آلوده کردن محیط شرایط نابودی آنها را فراهم نکنید.

خوراکی و آب مورد نیاز خود را همراه ببرید چرا که در پارک محلی برای تهیه خوراکی و مایحتاج وجود ندارد.

شکار و اذیت و آزار حیوانات بدترین رفتاری است که می توانیم با این منبع ارزشمند داشته باشیم پس این کار را هرگز انجام ندهید.

بازديد ها باید در مسيرهاي تعيين شده انجام شود چرا که هر گونه تغییر مسیر امکان بروز آسیب های زیست محیطی و مشکلات مدیریتی منطقه را افزایش می دهد. محدوده هاي باغشاد، باغ انگوري و برخی زيستگاه هاي اين منطقه در  قسمت امن پارك ملي  قرار دارند و به همین سبب بازدید آنها باید محدود و محدودتر گردد.

برپایی پیک نیک و طبخ غذا منجر به الوده شدن محیط زندگی جانداران این پارک می شود پس از این کار خودداری کنید و برای رفع گرسنگی از یک وعده ی غذایی سبک استفاده نمایید.

برگرفته از کارناوال